Οδηγίες Προς Γονείς Παιδιού στο Αυτιστικό Φάσμα
Ο αυτισμός είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια νευρολογική διαφοροποίηση στην ανάπτυξη του εγκεφάλου που επηρεάζει τον τρόπο που ένα παιδί αναπτύσσεται. Τα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού μπορεί να παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες σε ορισμένους τομείς της ανάπτυξής τους. Οι ιδιαιτερότητες ταξινομούνται σε τέσσερις τομείς
- Στην αλληλεπίδραση (τον τρόπο που έρχονται σε επαφή με τους άλλους, πχ. όταν παίζουν)
- Στην επεξεργασία πληροφοριών (στην προσοχή τους, στα ενδιαφέροντά τους και στον τρόπο που μαθαίνουν αναπτύσσουν σχέσεις).
- Στην επεξεργασία αισθητηριακών ερεθισμάτων (στον τρόπο που προσλαμβάνουν την αισθητηριακή πληροφορία. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την υπέρ ή υπό ευαισθησία στις αισθήσεις, την ισορροπία και την αίσθηση του σώματός τους)
- Στην επικοινωνία (τον τρόπο που κατανοούν και χρησιμοποιούν τη γλώσσα).
Υποσημείωση: Δεν είναι απαραίτητο ότι κάθε παιδί στο φάσμα του αυτισμού παρουσιάζει ιδιαιτερότητες σε όλους τους τομείς που αναφέρονται. Ως εκ τούτου, είναι υψίστης σημασίας να πραγματοποιείται αξιολόγηση κάθε παιδιού για την αποτύπωση μιας συνολικής εικόνας των δυνατοτήτων και των αναγκών του.
Κατανοώντας τις παραπάνω δυσκολίες, οι γονείς καθώς και όλοι όσοι έρχονται σε επαφή με το παιδί χρειάζεται να γνωρίζουν ότι:
- Τα περισσότερα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού βρίσκουν την κοινωνική αλληλεπίδραση τόσο με τους συνομηλίκους όσο και με τους ενήλικες δύσκολη. Δυσκολεύονται να καταλάβουν ή να συσχετιστούν με το πώς αλλάζουν οι κοινωνικοί κανόνες λόγω πλαισίου ή τι θεωρείται κοινωνικά «κατάλληλο».Δεν κατανοούν εύκολα και γρήγορα τις συναισθηματικές προθέσεις του άλλου προσώπου. Οι πράξεις των παιδιών στο φάσμα του αυτισμού συχνά παρερμηνεύονται ως σκόπιμα προκλητικές ή με απουσία συναισθήματος.
- Όταν θέλουν να παίξουν με τους συμμαθητές τους ή να συμμετάσχουνσε μια ομαδική δραστηριότητα, μπορεί να χρειάζονται υποστήριξη ή βοήθεια γιατην πραγματοποίησή της.
- Προσπαθήστε να αξιολογείτε τι μπορούν να διαχειριστούν όσον αφορά τιςκοινωνικές απαιτήσεις, π.χ όταν χρειάζεταινα βρίσκονται με άλλα παιδιά ή νασυνεργάζονται σε ομάδα.
- Λαμβάνετε υπόψη σας ταενδιαφέροντά του προκειμένου ναχτίσετε και να διατηρήσετε μία θετικήσχέση μαζί του.
- Γνωρίζετε πως τα παιδιά στοφάσμα του αυτισμού είναιπιθανότερο να πέσουν θύματαενδοσχολικής βίας (bullying καιcyber bullying), και λαμβάνετεμέτρα τόσο για την πρόληψη όσοκαι για τη διαχείρισή της.
- Τα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού παρουσιάζουν πολύ περισσότερες δυσκολίες με τις αλλαγές από τους συνομηλίκους τους, καθώς δυσκολεύονται να προβλέψουν την πιθανή έκβαση ή τι απαιτείται να κάνουν στην αλλαγή μιας κατάστασης.Κάποια άλλα παιδιά μπορεί να αναπτύξουν ειδικά ενδιαφέροντα σε ένα θέμα ή μια δραστηριότητα και αυτό να καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της σκέψης και του χρόνου τους.
- Ως εκ τούτου, χρειάζεται να υπάρχει μια ασφαλής βάση και πρόσωπα αναφοράς καθώς και να αποφεύγονται οι απρόβλεπτες αλλαγές στην καθημερινότητα.
- Προετοιμάζετε το παιδί εγκαίρως για τις πιθανέςμεταβάσεις, χρησιμοποιώντας ποικιλίαμέσων (πχ. βιβλία, οπτικοποιημένο υλικό,βίντεο κ.α.).
- Γνωρίζετε πως τα παιδιά στοφάσμα του αυτισμού θαεπωφεληθούν από ένα σαφώςοργανωμένο περιβάλλον.
- Η διατήρηση ρουτίνας μπορεί να είναι πολύ βοηθητική στα παιδία στο φάσμα του αυτισμού. Μπορείτε να δημιουργήσετε ένα οπτικοποιημένο πρόγραμμα και να το τοποθετήσετε στο δωμάτιο του παιδιού η σε ένα άλλο χώρο στο σπίτι όπου θα είναι εύκολα προσβάσιμο. Τα οπτικά ερεθίσματα βοηθάνε τα παιδιά να θυμούνται καλύτερα την ρουτίνα τους και όσα αναμένονται από εκείνα.
- Συνειδητοποιείτε τη σημασία του ναλαμβάνετε υπόψη τις δυνατότητες και τα
ενδιαφέροντα του παιδιού στο φάσμα του αυτισμού προκειμένου να τα κινητοποιήσετε στη διαδικασία της μάθησης
- Σε πολλά παιδιά που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού τα επίπεδα της αισθητηριακής αντίληψης είναι πέρα από το τυπικό εύρος. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να είναι υπό ή υπερ- ευαίσθητα σε συγκεκριμένα αισθητηριακά ερεθίσματα, όπως οπτικά ερεθίσματα, ήχους και μυρωδιές και την διατήρηση της ισορροπίας. Λαμβάνετε υπόψη αυτές τις ιδιαιτερότητες, όταν διαμορφώνετε το υποστηρικτικό περιβάλλον μάθησης και όταν ερμηνεύετε τις πράξεις του παιδιού.Μπορεί επίσης εύκολα να νιώσουν αισθητηριακή υπερφόρτωση με αποτέλεσμα να μην μπορούν να εστιάσουν την προσοχή τους σε αυτό που εκείνη τη στιγμή πρέπει να κάνουν. Αυτό μπορεί να προκαλέσει υψηλά επίπεδα άγχους.
- Χρειάζεται η δημιουργία ενός περιβάλλοντος πρόσφορο για την διαχείρισηαυτών των δυσκολιών, με σκοπό τη μείωση του άγχους. Μπορείτε νααναγνωρίσετε τα πρώιμα σημάδια τουάγχους καθώς και τις πιθανές αιτίες που τοπυροδοτούν.
- Εξετάζετε το περιβάλλον του παιδιούκαι γνωρίζετε πώς ναπραγματοποιήσετε τροποποιήσεις πουσυμβάλλουν στο να αισθάνεται το παιδίπιο ήρεμο.
- Βοηθήστε το παιδί να ανακουφιστεί από το άγχος του με τεχνικές αντιμετώπισης για τη μείωση της έντασης, όπως ακρόαση ήρεμης μουσικής, ευχάριστες σκέψεις, απόσυρση του παιδιού σε ένα ήρεμο και χαλαρωτικό χώρο ή και έντονη άσκηση (τρέξιμο).
- Γνωρίζετε πως τα παιδιά στο φάσματου αυτισμού εμφανίζουν συχνάδυσκολίες με τον ύπνο, το φαγητό, τηντουαλέτα, γεγονός, το οποίο επιδράστην συμπεριφορά τους εν γένει.
- Τα περισσότερα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού ανεξαρτήτως λειτουργικότητας έχουν δυσκολίες στην κατανόηση της γλώσσας των ενηλίκων και των συνομηλίκων.
- Είναι πιθανό τα περισσότερα παιδιά να χρειαστούν υποστήριξη και στρατηγικές για να μάθουν να επικοινωνούν ώστε να ικανοποιούνται οι ανάγκες τους. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει τη χρήση εναλλακτικώνμέσων επικοινωνίας (π.χ. αντικείμενα αναφοράς, οπτικά σύμβολα, φωτογραφίες, χειρονομίες, προφορικό λόγο ήσυνδυασμό μέσων).
- Θα πρέπει μια προσέγγιση στην επικοινωνία για ένα παιδί, πρέπει να παραμένεισταθερή σε όλη τη διάρκεια της ημέρας.
- Αναγνωρίζετε πως τα παιδιά στοφάσμα του αυτισμού θα επωφεληθούν ανπροσαρμόσετε τον τρόπο επικοινωνίαςσας μιλώντας καθαρά, αργά και ήρεμα καιτους δώσετε αρκετό χρόνο για ναανταποκριθούν στις οδηγίες και τααιτήματά σας. Όταν θέλετε να επικοινωνήσετε κάτι στο παιδί μπορεί να κατεβείτε στο ύψος του.
- Διατηρείτε μία σταθερή στάση απέναντιστο παιδί. Θέτετε σαφείς κανόνες και όρια σχετικά μετο τι αναμένετε από αυτό σε κάθεδεδομένη κατάσταση.
- Είστε ενήμεροι σχετικά με τον βαθμόεγγύτητας της κοινωνικής αλληλεπίδρασης μετον οποίο αισθάνεται άνετα το παιδί στοφάσμα του αυτισμού και εφόσον αρμόζει,προσφέρετε ευκαιρίες και υποστήριξη, ώστενα αναπτύξει ουσιαστικές σχέσεις με τα άλλαπαιδιά.
Επιπροσθέτως:
- Συνεργάζεστε με όσους δουλεύουν με το παιδί (δάσκαλοι, θεραπευτές) ανταλλάσσοντας πληροφορίες.
- Επικοινωνείτε με τους ειδικούς που δουλεύουν με το παιδί και τους συμβουλεύεστε για κατάλληλες πρακτικές που πρέπει να ακολουθείτε ανάλογα με τις ανάγκες του.
- Συζητάτε για τηναποτελεσματικότητα των παρεμβάσεωνπου χρησιμοποιούνται στο παιδί.
- Διευρύνετε την οπτική και τις γνώσεις σαςσχετικά με τον αυτισμό διαβάζοντας ή παρακολουθώντας μαρτυρίες ανθρώπωνστο φάσμα του αυτισμού καθώς και άλλων γονέων.
- Γνωρίζετε πως τα παιδιά στο φάσματου αυτισμού έχουν συχνά ανομοιογενέςπροφίλ, όσον αφορά στις ικανότητές τουςκαι η επίδοσή τους ποικίλει ανάλογα με τοπλαίσιο στο οποίο βρίσκονται.