Η απολυταρχία της μετριότητας

Χιλιάδες ερευνητές, επιστήμονες, ψυχολόγοι, άνθρωποι του πνεύματος αλλά και άλλοι χαρισματικοί άνθρωποι έχουν προβληματιστεί ανά τα χρόνια για αυτό που λέμε με μια λέξη διαφορετικότητα. Η Διαφορετικότητα υπάρχει σε όλα τα πράγματα και ποσό μάλλον στην
ανθρωπινή φυλή. Τι ακριβώς εννοούμε με αυτόν τον ορό επιστημονικώς.

Τo πρόσφατο σχετικά εύρημα των ερευνών-προβληματισμών είναι η αδιαμφισβήτητη μοναδικότητα και πολυπλοκότητα του κάθε ανθρώπινου οργανισμού. Ακόμα και ομοζυγωτικά δίδυμα που μεγαλώνουν σε ίδιες περιβαλλοντικές καταστάσεις διαφέρουν πολύ περισσότερο από όσο θα πιστεύατε και φυσικά διαφέρουν ολιστικά στην προσωπικότητα τους. Τι είναι όμως αυτό που συντέλεσε στην δημιουργία αυτής της μοναδικότητας; Οι επιστήμονες για να αποφύγουν το “μπλέξιμο” και τα δίχως τέλος ερωτήματα το χαρακτήρισαν με μια λέξη, ατομικές διαφορές.

Συμμεριζόμενη αυτή την άποψη και σαν μεγάλος οπαδός της ιδιαιτερότητας των ανθρώπων θα εμβαθύνω ένα στάδιο παραπέρα. Θα προσπαθήσω να δω, πως δηλαδή αυτό επιδρά στις ανθρώπινες σχέσεις μέσα στην κοινωνία αλλά και τι τελικά είναι αυτό που παρείσφρησε και μας φαίνονται όλοι ίδιοι στην συμπεριφορά τους.

Με όλα αυτά λοιπόν που μας διδάσκουν τα βιβλία η λογική εξέλιξη θα ήταν ο κάθε άνθρωπος να γιορτάζει αυτή τη μοναδικότητα του και όχι να ντρέπεται για αυτή. Δυστυχώς όμως η συνήθεια και όχι το λογικό κυβερνούν τη ζωή των πιο πολλών ανθρώπων. Οι συμπεριφορές τους, τείνουν να ομοιάζουν σε υπερβολικό βαθμό. Ο κύριος υπαίτιος λόγος αυτού του αποτελέσματος είναι η ανάγκη για αποδοχή, η όποια προσπαθεί να διώξει τον φόβο και την ανασφάλεια που νοιώθουν. Οι περισσότεροι άνθρωποι παρέμειναν «τυφλοί» μπροστά στις απεριόριστες δυνατότητες τους και ξόδεψαν το χρόνο τους παλεύοντας να γίνουν ο μέσος όρος με σκοπό την ένταξη τους στην ομάδα. Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγουν την αγωνία που δημιουργεί η αυθεντική ζωή.

Ένας άλλος περιβαλλοντικός παράγοντας είναι αγωγή. Πρόσφατες παρατηρήσεις και στατιστικές δείχνουν ότι το εκπαιδευτικό σύστημα τείνει να απορρίψει χαρισματικά παιδιά με φαντασία και πρωτότυπη σκέψη, ενώ αντίθετα αναπαράγει μετριότητες με προγνώσιμα όρια επιδόσεων και εύκολη προσαρμογή στην εκπαιδευτική διαδικασία. Κατά τη γνώμη μου, η δημιουργική σκέψη αυτών των παιδιών δεν μπορεί να τυποποιηθεί και ούτε να περιοριστεί σε κάποιο πλαίσιο με αποτέλεσμα να προηγούνται οι αρεστοί και όχι οι άριστοι. Αν και το σχολείο θα έπρεπε να ενισχύει την αυτονομία του μαθητή, η ίδια έρευνα αποδεικνύει ότι τα άτομα με υψηλό IQ απομονώνονται από το εκπαιδευτικό σύστημα επειδή πολύ συχνά έχουν αντικοινωνικές τάσεις και επιπλέον δεν πειθαρχούν στα δεδομένα της ιεραρχίας.

Ένας άλλος βασικός λόγος είναι η ασφάλεια που προσφέρει η ομαδοποίηση. Για να
διασαφηνίσω τον όρο, εννοώ ότι μπαίνοντας σε κατηγορίες υποστηρίζεις άθελα σου ή όχι
τα στερεότυπα αυτών. Δίνεις στον άλλο δηλαδή με άλλα λόγια την δυνατότητα να σε κρίνει “OK” επειδή ανήκεις σε μια μάζα αποδεκτή. Με την μέθοδο της γενίκευσης σε εντάσσει σε ένα πλαίσιο στο οποίο, μέσω της ενορατικής μάθησης, υποθέτει ότι κάνεις ή ακόμα χειρότερα είσαι όλα αυτά που υποστηρίζει η συγκεκριμένη ομάδα. Όντας λοιπόν αυτός ο στόχος της πλειονότητας, επηρεάζει δραματικά και τα κίνητρα τους. Όσο και αν θεωρώ την προσαρμογή στο περιβάλλον μια λειτουργική διαδικασία, δεν μπορώ να αποδεχτώ τη εξομοίωση μας με αυτό και τον αφανισμό της αυθεντικότητας μας. Μερικοί από τους πιο αξιόλογους ανθρώπους που έχουν αφήσει το στίγμα τους σε αυτό τον πλανήτη ήταν άνθρωποι «αποκλεισμένοι» από το κοινωνικό σύνολο που εξυμνούσαν την διαφορετικότητα τους.

Αυτοί οι “παράξενοι” σπουδαίοι άνθρωποι χαρακτηρίζονταν από αυτοαποδοχή και μόνο τότε μπορεί κάποιος να έχει αυτοαποτελεσματικότητα (το αίσθημα ότι μπορώ να τα καταφέρω, θέληση). Η αγάπη για τον εαυτό μας δεν χρειάζεται να πείσει τους άλλους, για αυτό και οι έξυπνοι δεν λένε αυτά που σκέπτονται, ούτε καταβάλουν προσπάθειες να αποδείξουν την αξία τους στους άλλους, ακόμα και αν προκαλούν επιτίμηση λόγω της ιδιομορφίας τους.

Πηγαίνοντας λίγο παραπέρα, θεωρώ πως οι άνθρωποι “σοκάρονται” με το διαφορετικό λόγω ενστίκτων. Θα το εξηγήσω επαγωγικά για την καλύτερη κατανόηση του. Το όμοιο σου το ξέρεις, περιμένεις μια πιθανή συμπεριφορά και αυτό δεν σε τρομάζει. Το περίεργο όμως δεν το έχεις “εξημερώσει” μέσα σου, δεν γνωρίζεις αν είναι κατάρα ή ευλογία και ούτε καν μπορείς να το χειριστείς. Ασυνείδητα λοιπόν και ζώντας αντιενδοσκοπικά προετοιμάζεσαι για κάθε ενδεχόμενο καθώς δεν μπορείς να κάνεις ταξινόμηση και να το βάλεις σε ένα πλαίσιο που θα μπορείς να το χαρακτηρίσεις και να αξιολογήσεις έτσι προβλέψιμες συμπεριφορές του. Ο ρατσισμός, ο όποιος προέρχεται από αυτό είναι ένα μεγάλο αλλά συνάμα λεπτό ζήτημα, το οποίο δεν θα θίξω στην παρούσα φάση. Οι προσαρμοσμένοι λοιπόν άνθρωποι δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση πως δεν είναι μοναδικοί, έχουν καταπατήσει όμως κάθε ιδιομορφία τους γιατί δεν είχαν το θάρρος να ξεπεράσουν μέσα τους “το μικρόβιο της μετριότητας”. Ο συμβιβασμός σε ένα τρόπο ζωής που δεν τους εκφράζει είναι μια από τις κύριες εκφράσεις έλλειψης ενός εσωτερικού επικέντρου, κυβερνώνται από απόψεις και κοινωνικές δυνάμεις έξω από αυτούς και υποτάσσονται σε μια καθιερωμένη εξουσία και συμβατικά μοντέλα συμπεριφοράς. Για μένα, οι ετικέτες υπάρχουν μόνο για να περιορίζουν και μας υποδηλώνουν να τις συμμεριστούμε ακρίτα και να τις εξακολουθήσουμε.

Ο κάθε άνθρωπος δε ζει σε ένα ξεχωριστό κόσμο, αλλά ζει ξεχωριστά σε έναν κοινό. Στον τόπο μας όμως, που παραδοσιακά ανθεί ο φθόνος των αρίστων και λατρεύεται ως θεός η χρυσή και υπάκουη μετριότητα το πιο δύσκολο πράγμα είναι να μείνεις ο εαυτός σου. Το πιο ισχυρό όπλο γιαυτό είναι η φλογερή ανθρώπινη ψυχή που αντιστέκεται με ενθουσιασμό για την “τρέλα” της ιδιαιτερότητας της.

Ποντάρετε στον αυθορμητισμό και σε έναν νέο τρόπο σκέψης, στοχεύστε στην κορυφή και αστοχήστε. Πανηγυρίστε την διαφορετικότητα σας και απαρνηθείτε τις κλισέ τακτικές “συμμόρφωσης” και αποδοχής. Ακόμα και αν δεν τα καταφέρετε, αξίζει μια βολή ή και περισσότερες.